Bugünkü uygarlığı, bilimsel, teknik, güzel sanatlar, düşünce gibi alanlarda erişilen düzeyi, büyük ölçüde yaratıcı ve üstün yeteneğe sahip insanlara borçluyuz. Gelişmiş ülkeler, gelişmişliklerini büyük oranda bu üstün beyinlere özel eğitim, gelişme olanağı ve ortamı vererek sağlamışlardır. Zihinsel yeteneklerinin ya da zekâlarının birden çoğunda akranlarına göre üst performans gösteren ya da gizilgüce sahip olan, yaratıcılık yanı güçlü olan ve başladığı işi tamamlama, üstesinden gelmede yüksek görev anlayışı bulunanlara üstün zekâlı çocuk denir. Üstün yetenekli çocuk ise, bir ya da birden çok yetenek alanında ya da zekâ özelliğinde akranlarından çok üstün performans gösteren ya da gizilgüce sahip olan ve diğer alanlarda da ortalama düzeyde özelliklere sahip olan çocuktur.

 

               Olumlu Özellikleri

  • Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıra dışı düşünürler. Meseleleri farklı perspektiflerden ele alırlar. Yeni fikirlere kapalı kalmazlar. Hemen her an öğrenmeye hazır haldedirler. Gelişmelere rahatlıkla ayak uydurabilirler.
  • Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri fark eder ve anlamları idrak ederler.
  • Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter sergilerler.
  • Kelime hazineleri çok zengindir. Kelimeleri kolaylıkla ve yerinde kullanırlar.
  •  Matematiksel düşünme yetenekleri gelişmiştir.
  • Okumayı çok severler. Yaşıtlarının seviyelerinin üzerindeki eserleri rahatlıkla anlayabilirler.
  • İnce bir espri anlayışları vardır.
  • Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve fikirlerini hemen kabul etmezler. Genellikle kendilerine danışılır. Karar verme esnasında aranılırlar.

Olumsuz Özellikleri

  • Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
  •  İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
  •  Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
  •  Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak isteyebilirler.
  •  Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı istemeyebilirler.
  •  Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
  •  Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep olabilirler.
  •  Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
  •  Yersiz espriler yapabilirler.
  • Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
  •  Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
  •  Aşırı derecede otoriter olabilirler.
  •  Başkalarının fikirlerine yeterince önem vermeyebilirler.

Psikolojik Sorunlar

Üstün kişilerin akademik benlikleri ve kaygı yoklukları yüksektir. Fakat kendini açma ve fiziksel benlikleri, yaşam doyumları düşüktür. Üstün çocukların en sık yaşadığı sorunlardan birisi sosyal izolasyondur. Üstün yetenekli çocukların diğerlerinin önüne geçip başarılı olmalarını sağlayan özellikleri, aynı zamanda onların akran ve arkadaş gruplarından, sosyal ortamlardan dışlanmalarına, kıskanılarak yalnız bırakılmalarına da sebep olabilmektedir.  Mükemmeliyetçilik her zaman aileleri ve öğretmenlerinden “mükemmel” yorumunu almalarını sağlayacak işler ortaya koymak için yoğun çaba göstermelerine neden olur. Mükemmeliyetçi özellikler gösteren üstün yetenekli çocuklar, görevleri mükemmel derecede yapabilmek için çok fazla enerji sarf etmekle birlikte kendileri veya etraflarındaki kişiler hata yaptıklarında bundan çok rahatsız olurlar. Mükemmeliyetçiliğin sonucu olan aşırı korku ve kaygı da ayrıca üstün yetenekli çocuğun gelişimini engelleyip suçluluk duygusuna sebep olabilir. Stres, üstün kişilerde duyarlılıkları ve mükemmeliyetçilik çabaları sonucu ortaya çıkar. Ailesinin kendinden yüksek beklentileri olması da stres kaynağıdır. Öğretmenlerine çok soru sormaları ya da sosyal olmanın bir kural olduğunu düşünen üstünlerin arkadaş çevrelerinin olmamaları da stres kaynağı olabilir. Depresyon; üstün yetenekli ve normal gelişen çocuklar arasındaki farklardan olan yaşamla ilgili endişe ve soruların ortaya çıktığı dönem, üstün yeteneklilerde daha erken yaşlarda oluşabildiği için daha erken görülebilir. Depresyon yaşama olasılığı olan üstün yetenekli çocukların dışlanmışlık/diğer insanlar tarafından yalnız bırakılmışlık hissine sahip olma, varoluş problemleriyle, dinsel ve etik tartışmaları çok ciddiye alma ve aşırı sorgulama özellikleri ne kadar yüksekse o kadar artar.

“Üstün” kelimesi olumlu bir kelime olsa da üstün zekâ/ yetenek kavramına tamamen olumlu bir kavram olarak bakamayız. Üstün olmanın doğasından kaynaklanan sorunlar bir yana; eğitim, aile, sosyal çevre, cinsiyet gibi faktörler de birçok sorun getirmektedir. Her etiket gibi üstünlük etiketi de etiketlenen üzerinde yıkıcı sonuçlar doğurmaktadır. Öte yandan üstün insanların tespit edilmemesi durumunda da ihtiyaç duydukları eğitimi alma olanakları olmayacaktır.  Toplumsal cinsiyet rollerinin gücü üstün kişilerde cinsiyet farklılığına bakıldığında daha derinden anlaşılır. Kadınların her alanda maruz kaldığı eşitsizlikler üstün kadınların kendilerini gerçekleştirmeleri önündeki belki de en büyük engeldir.

Üstün insanların az gelişmiş memleketleri tarafından ihmal edilmeleri beyin göçünü kaçınılmaz hale getirir. Ülkemizde bu konuyla ilgili çıkan yasaların sayısı ve uygulanılabilirliğine bakılırsa, görüntü daha da netleşir. Eğitim ve iş imkânlarının olmayışı, politik dalgalanmalar ve kişinin potansiyelini gerçekleştirmesinin desteklenmesi bir yana, engelleniyor oluşu; üstün insanların gelişmiş ülkelere göçünü hızlandırır. Bir ülkede üstün kişilere daha fazla önem verilmeli, eğitim olanakları arttırılmalı, topluma entegrasyonları dikkate alınmalı kısaca üstünlüklerini gerçekleştirebilmeleri için gerekenler yapılmalıdır. Üstün insanların sadece yaşadığı ülkeye değil, uzun vadede tüm insanlığa katkı yaptıkları unutulmamalıdır.

                                                                                  

Psikolog İlkem Gökçe

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
<strong>Dikkat!</strong> Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.